Natuurlijk kapitaal
Natuurlijk kapitaal gaat over de natuurlijke hulpbronnen die door mens, maatschappij en economie worden gebruikt. Dit omvat bodem, water en lucht, evenals de bijbehorende ecosystemen zoals bossen, heide en akkers, en de daarin voorkomende planten en dieren. Hiervoor kijken we naar vijf indicatoren:
- Particuliere zonne-energie
- Natuurlijke ecosystemen op land
- Bebouwd gebied
- Broeikasgasemissies
- Groen-blauwe ruimte
In het inwonersonderzoek is aanvullend nog aan Gelderlanders gevraagd of ze bereid zijn om bepaalde acties te ondernemen, zoals hun leefstijl aanpassen voor een beter milieu en maatregelen nemen in hun huis om energie te besparen.
Kort samengevat:
- Het aantal watt aan particuliere zonne-energie neemt in Gelderland toe, tot 1.690 watt per woning in 2024.
- Gemiddeld heeft Gelderland in 2023 het hoogste aandeel natuurlijke ecosystemen op land van alle provincies: 28,5%. Vooral in de regio Veluwe is dit aandeel met 46,1% erg hoog, in Zuidwest-Gelderland is dit met 10,9% veel lager.
- In 2023 is gemiddeld 14,8% van Gelderland bebouwd. Dit is iets lager dan in Nederland.
- De afgelopen jaren is de gemiddelde broeikasgasemissie per Gelderlander licht afgenomen tot 7,0 ton CO2 equivalent in 2023.
- Het oppervlak aan groen-blauwe ruimte is de afgelopen jaren afgenomen tot gemiddeld 959 m2 per inwoner. In de regio Veluwe is dit 1.437 m2, in de regio Arnhem-Nijmegen 532 m2.
- Uit het inwonersonderzoek blijkt dat ruim twee op de drie inwoners hun leefstijl heeft aangepast voor een beter milieu of hiertoe bereid is (16%).
- Een iets lager aandeel heeft maatregelen in huis genomen om energie te besparen (58%), of is hiertoe bereid (22%).
- Ruim driekwart geeft aan nu al minder spullen te kopen, maar van betere kwaliteit. En 15% is hiertoe bereid.
Particuliere zonne-energie
Steeds meer particuliere zonne-energie, regionaal verschillen
Het aantal watt aan particuliere zonne-energie neemt in Gelderland de afgelopen jaren gestaag toe, tot gemiddeld 1.690 watt per woning in 2024. Ter vergelijking: in Nederland is dit gemiddeld 1.410 watt.
Binnen Gelderland is regio Zuidwest-Gelderland de koploper met 2.140 watt, Arnhem-Nijmegen blijft wat achter met gemiddeld 1.400 watt per woning. Dit is overigens wel gelijk aan het Nederlands gemiddelde.
Natuurlijke ecosystemen op land
Meer natuurlijke ecosystemen dan gemiddeld, regionaal grote verschillen
In 2023 bedraagt het oppervlak aan natuurlijke ecosystemen op land in Gelderland gemiddeld 28,5% van het landoppervlak. Hiertoe worden bijvoorbeeld bosgebieden, heide en stuifzandgebieden, duin- en kustgebieden en natuurlijke akkerbouw- en tuinbouwgebieden gerekend. Dit aandeel is het hoogst van alle provincies en aanmerkelijk hoger dan gemiddeld in Nederland (20,1%).
Regionaal zijn er grote verschillen. In de regio Veluwe is het oppervlak aan natuurlijke ecosystemen op land het hoogst met 46,2%, in Zuidwest-Gelderland is dit veel lager met 10,8%.
Bebouwd gebied
Bijna 15% van Gelderland is bebouwd
In 2023 is gemiddeld 14,8% van Gelderland bebouwd. Dit is iets minder dan gemiddeld in Nederland (15,5%). Het aandeel neemt in de loop der jaren licht toe. Zowel in Nederland als Gelderland.
In de Achterhoek is het aandeel bebouwd gebied met 12,2% het laagst van Gelderland, in de regio Arnhem-Nijmegen is dit met 21,3% bijna 2 keer zo hoog.
Broeikasgasemissies
Broeikasgasemissie verder afgenomen tot 7 ton
In 2023 is de gemiddelde broeikasgasemissie per Gelderlander 7,0 ton CO2 equivalent. Deze emissie is de afgelopen jaren iets afgenomen. Gelderland staat hiermee op plek 2, alleen in Utrecht zijn de broeikasgasemissies per inwoner lager.
Regionaal zijn er behoorlijke verschillen: van 5,9 ton CO2 equivalent per inwoner in Arnhem-Nijmegen tot gemiddeld 8,4 in Zuidwest-Gelderland.
Groen-blauwe ruimte
Groen-blauwe ruimte neemt af
In 2023 is het oppervlak aan groen-blauwe ruimte in Gelderland gemiddeld 959 m2 per inwoner. Dit zijn groene en/of natuurlijke gebieden in zowel stad als platteland, zoals stedelijk groen, kleine en grote wateren, bossen en natuurgebieden. Het oppervlak aan groen-blauwe ruimte is op de langere termijn afgenomen.
Regionaal zijn de verschillen groot: van 1.437 m2 per inwoner in de regio Veluwe, tot gemiddeld 532 m2 in Arnhem-Nijmegen.
Inwoners over natuurlijk kapitaal
Uit het inwonersonderzoek blijkt dat ruim twee op de drie inwoners hun leefstijl heeft aangepast voor een beter milieu (68%) of maatregelen in huis heeft genomen om energie te besparen (58%). Er is ook bereidheid om actie te ondernemen: 16% geeft aan de leefstijl aan te willen passen voor een beter milieu, terwijl 22% bereid is tot het nemen van maatregelen in huis om energie te besparen.
Verder geeft 77% aan nu al ‘minder spullen te kopen, maar van betere kwaliteit’. En geeft ongeveer één op de zes aan dit zeker (8%) of misschien (7%) te willen gaan doen.
Welvaart is: “Eerlijke verdeling van welvaart, aandacht voor de toekomst (klimaat, natuur, gebruik van grondstoffen), stabiel en betrouwbaar bestuur, goede gezondheidszorg, goede voorzieningen, een goed eigen inkomen en een veilige buurt met warme banden.”
Bron: Gelderlandpanel 2025