Gezondheid en geluk in de Gelderse ruimte

[Ruimtelab college 14 april 2026]

Wat maakt een plek een fijne plek? Een leefomgeving die gezond is, groen, sociaal en klaar voor de toekomst. Een plek waar mensen elkaar ontmoeten, waar je graag beweegt en waar ruimte is voor mens én natuur. Welke factoren spelen daarin een rol? En hoe realiseer je zo’n plek?

Een machine die zebra’s maakt, daar kwam kunstenaar Lieke Muis van der Meer mee tijdens haar onderzoek naar de beleving van voetgangers in Rotterdam. Wat haar toen opviel, was hoe belangrijk we de auto maken in ons straatbeeld. Dat heeft natuurlijk consequenties voor hoe voetgangers zich voelen in de stad. Diezelfde observatie maakt Vincent Luyendijk, schrijver van De fijne stad, een boek vol inspirerende voorbeelden van gezonde leefomgevingen. Het systeem auto, zegt hij, krijgt enorm veel ruimte. Ruimte die we daardoor niet meer kunnen gebruiken voor andere waarden dan doorstroom en efficiency. Er blijft minder ruimte over voor waarden die zorgen voor een fijne leefomgeving.


Stapelen met bouwstenen

Een fijne leefomgeving, zegt Vincent, bouw je op vanuit vijftien bouwstenen. Hoe meer van die bouwstenen je stapelt, hoe fijner de ruimte wordt:

  1. Actieve mobiliteit
  2. Spelen en ontspannen
  3. Sporten en bewegen
  4. Gezonde voeding
  5. Mentale gezondheid
  6. Weinig geluidsoverlast
  7. Gezonde lucht
  8. Genoeg en veilig water
  9. Klimaatbestendig
  10. Groen en natuur
  11. Prettige huizen en gebouwen
  12. Bereikbare voorzieningen
  13. Sociale verbindingen
  14. Veilige omgeving
  15. Toegankelijke voorzieningen

Als je een ruimte ontwerpt vanuit bovenstaande vertrekpunten kom je tot een totaal ander ontwerp dan als je startpunt die efficiency is. Vincent toont voorbeelden van hoe dat kan uitpakken: een toekomstgerichte wijk in Malmö Bo01, de aantrekkelijke entree voor het winkelcentrum in Rijswijk en een groene, innovatieve campus in Denemarken.


Zoveel mogelijk maatschappelijke waarde per vierkante meter

Hoe meer functies je stapelt, hoe meer maatschappelijke waarde (mw) je toevoegt per vierkante meter. Zo kwam Vincent tot de formule mw/m2. Door met dat perspectief naar een leefomgeving te kijken kun je een omgeving creëren die zorgt voor brede welvaart. Een leefomgeving waarin ruimte is voor welzijn, inclusie, duurzaamheid en economie.

Sturen op een hoge mw per m2 dus. Maar hoe doe je dat dan? Vincent noemt vier manieren:

  1. Geef ruimte aan wat je graag ziet In Scandinavië bestaat het allemansrecht: iedereen heeft recht op heel het land. Dat is bij wet geregeld. Een mooi symbool voor die wet zijn de zwemtrapjes die bij water zijn geplaatst. Die zeggen: als je zin hebt, spring erin! Het is een uitnodiging gebruik te maken van het water, van jouw water.
  2. Ontwerp met de betrokken partijen Betrek de betrokkenen in je project. Zij kennen de plek, zij kennen de behoeften van de buurt. Laat die mensen meedenken en geef ze ook het vertrouwen dat hun ideeën serieus worden genomen.
  3. Denk in generaties Iedere generatie heeft andere behoeften. Voor welke generaties ontwerp je, welke behoeften hebben zij en hoe kun je daarin tegemoetkomen? Kijk ook hoe je de behoeften van diverse generaties kunt combineren.
  4. Haak aan bij de grote opgaven Grote opgaven genoeg: klimaatadaptie, biodiversiteit, water en hitte. Dat zijn vraagstukken waar we iets mee moeten. Tegelijkertijd bieden ze kansen. Hitte en water zijn vaak een trigger om de boel anders in te richten. En als je dan toch bezig bent, hoe kun je dan zorgen voor nog meer maatschappelijke waarde?

Wil je aan de slag om meer maatschappelijke waarde te creëren? Bepaal dan eerst je uitgangspunten: welke bouwstenen wil je terugzien in een bepaald gebied? Committeer je daaraan. Betrek ook direct mensen uit de omgeving. Laat ze meedenken en zorg dat ze écht voelen dat zij ervan zijn, dat ze weten dat hun inbreng telt, dat de participatie geen theater is. Neem daarom ook de tijd om een band op te bouwen. Pas als je weet voor wie je aan de slag gaat en wat zij nodig hebben, kun je starten. En dan ligt de uitdaging erin om buiten de gebaande paden te gaan. Durf anders te kijken, durf anders te doen. Want innovatieve oplossingen vragen om ongebruikelijke routes.


Onderdeel van Ruimtelab

Dit college over wat een plek een fijne plek maakt was onderdeel van onze Ruimtelab collegereeks.

< Ruimtelab colleges

^ Naar boven