Burgemeesterszaken

“Ik heb veel respect en waardering voor het ambt van burgemeester. Echt petje af voor de manier waarop mensen dat vervullen.”

“Het ambt van burgemeester is een mooie, maar zware taak. Als burgemeester ben je er in momenten van lief en soms groot leed. Wanneer nodig moet je normerend optreden en de openbare orde en veiligheid handhaven. Mensen vinden snel ergens wat van en delen dat in steeds sterkere bewoordingen. En in de gemeentepolitiek speelt vaak van alles. Een burgemeester moet het hoofd koel houden en boven de partijen staan. Dat valt lang niet altijd mee. Ik vind het indrukwekkend hoe onze Gelderse burgemeesters dat doen.”

Met 51 gemeenten, en dus evenveel burgemeesters, maken het begeleiden van (her)benoemingsprocedures en het voeren van klankbordgesprekken een groot deel van mijn werk als commissaris van de Koning uit.

In 2025 zijn in Gelderland vijf kroonbenoemde burgemeesters geïnstalleerd, vonden acht herbenoemingen plaats en traden acht waarnemend burgemeesters aan (deels vonden deze plaats toen Henri Lenferink waarnemend cvdK was). Deze momenten markeren telkens opnieuw het belang van continuïteit en goed bestuur in onze provincie en ik beschouw het als een voorrecht om deze processen te begeleiden.

Ook na hun (her)benoeming houden de burgemeesters en de commissaris regelmatig contact. Bijvoorbeeld bij gebeurtenissen met een grote impact in een gemeente. Zo zie ik van dichtbij hoe zij zich met grote betrokkenheid inzetten voor hun gemeente en welke impact dit werk soms heeft op hun persoonlijke leven. Het ambt wordt er niet eenvoudiger op. Juist daarom is het van groot belang dat burgemeesters zich gesteund weten.

Op 20 juni 2025 mocht ik Laura Werger beëdigen als burgemeester van de Achterhoekse gemeente Oude IJsselstreek. Zij was één van de vier nieuwe kroonbenoemde burgemeesters in het afgelopen jaar. Zo’n beëdiging van een burgemeester is altijd een bijzonder moment, want het is het sluitstuk van een lang proces waarin de gemeenteraad op zoek gaat naar een nieuwe burgemeester. Dat proces neemt doorgaans een maand of negen in beslag. Het begint met het opstellen van een profielschets door de gemeenteraad. De gemeenteraad biedt mij die aan tijdens een vergadering. Dat zijn interessante bijeenkomsten. Ik richt mij tijdens die vergadering ook op de mogelijke sollicitanten die dan kijken. Wanneer de sollicitatiedeadline is verstreken, is het aan de commissaris om alle sollicitanten te beoordelen op hun geschiktheid voor het ambt. Mijn bevindingen deel ik met de vertrouwenscommissie van de gemeenteraad, die vervolgens tot een selectie van geschikte kandidaten komt.

De vertrouwenscommissie gaat met die kandidaten in gesprek en draagt uiteindelijk twee kandidaten voor bij de gemeenteraad. De voltallige gemeenteraad besluit welke kandidaat wordt aanbevolen bij de minister van Binnenlandse Zaken. Na die aanbevelingsraad duurt het vaak nog ongeveer twee maanden voordat het Koninklijk Besluit voor de benoeming afkomt en de burgemeester geïnstalleerd wordt. Een bijzonder proces, voor zowel de kandidaten als voor de gemeenteraad die dat ook niet jaarlijks meemaakt. De commissaris van de Koning moet daarbij toezien op een zorgvuldig proces en zowel kandidaten als gemeenteraad hierin begeleiden. Daarin word ik geholpen door het kabinet, het team dat mij ondersteunt.

Op 19 mei 2025 heb ik Marcel Fränzel benoemd tot waarnemend burgemeester van de gemeente Renkum. Hij was één van de zes waarnemend burgemeesters die ik het afgelopen jaar heb aangesteld. Een paar dagen eerder had Agnes Schaap na 8 jaar afscheid genomen als burgemeester van Renkum. Omdat een kroonbenoemingsprocedure doorgaans 9 maanden duurt (en soms langer), is het vaak niet mogelijk om voor een persoonlijke overdracht tussen de oude en de nieuwe burgemeester te zorgen. Daarom wordt er in de tussentijd een waarnemend burgemeester benoemd. Dat is een bevoegdheid van de commissaris van de Koning.

Hoewel de gemeenteraad in dit proces formeel geen recht van aanbeveling heeft, ga ik wel altijd in overleg met de gemeenteraad om te horen wat zij belangrijk vindt in een waarnemend burgemeester. Vervolgens ga ik in het bestuurlijk netwerk op zoek naar een geschikte kandidaat die het burgemeesterschap voor een periode van doorgaans een jaar kan waarnemen. Gekeken wordt dan bijvoorbeeld naar oud-burgemeesters die momenteel geen gemeente hebben, of naar wethouders die hebben aangegeven de stap naar het burgemeestersambt te willen maken. Als een goede kandidaat gevonden is, komt er een kennismaking met een delegatie van de gemeenteraad. Aansluitend gaan we over tot de beëdiging van de kandidaat. Dat doen we altijd op mijn werkkamer.

Op 2 oktober 2025 was ik te gast bij de gemeenteraad van Oldebroek om de eed af te nemen bij burgemeester Tanja Haseloop-Amsing. Hiermee begon haar tweede termijn als burgemeester in Oldebroek. De termijn van een burgemeester duurt 6 jaar. Tijdens die termijn voeren zowel de vertrouwenscommissie van de gemeenteraad als de commissaris regelmatig klankbordgesprekken met de burgemeester. Daarin peil ik hoe het gaat en bespreken we met elkaar de invulling die de burgemeester aan het ambt en de verschillende rollen geeft.

Het gesprek dat ik in het vijfde jaar van de termijn voer, sluit ik altijd af met de vraag of de burgemeester herbenoemd wil worden. Als het antwoord op die vraag ‘ja’ is stuur ik de gemeenteraad een brief met de vraag om de herbenoeming te gaan voorbereiden. De vertrouwenscommissie gaat dan aan de slag. Doorgaans vergaren zij informatie over het functioneren van de burgemeester, zowel in het gemeentehuis als bij mensen die buiten het gemeentehuis veel met de burgemeester samenwerken. Zoals een politiechef of een collega-burgemeester uit de buurt. Op basis van deze informatie stelt de vertrouwenscommissie een verslag van bevindingen op, dat in een herbenoemingsgesprek met de burgemeester zelf besproken wordt. Na dit gesprek wordt het verslag definitief gemaakt en besproken met de gehele gemeenteraad. Daarbij doet de vertrouwenscommissie ook de aanbeveling om de burgemeester wel of niet voor te dragen voor herbenoeming bij de minister, waarover de gehele raad een besluit neemt.

Als alles goed is gegaan zorgt de minister ervoor dat er een Koninklijk Besluit tot herbenoeming van de burgemeester komt. Dat gaat altijd in precies zes jaar na de vorige benoeming. Op of rond die datum beëdig ik de burgemeester voor een nieuwe termijn. Altijd een bijzonder moment, omdat dit niet alleen een formele voortzetting van het vertrouwen is, maar bovenal een blijk van waardering voor de burgemeester.

^ Naar boven